Prosisz raz, potem drugi, próbujesz tłumaczyć, aż w końcu słyszysz własny podniesiony głos. A dziecko nie słucha i dalej zbyt głośno się bawi, nie ubiera się czy nie sprząta porozrzucanych zabawek. Doskonale wiem, jak bardzo to denerwuje. Zmęczenie po całym dniu, poczucie, że próbujesz już wszystkiego: po dobroci, cierpliwie, stanowczo, a czasem nawet groźbą, a i tak nic nie działa. Być może potem czujesz wyrzuty sumienia, że znowu nie udało się zachować spokoju. Jednak to wszystko wcale nie znaczy, ani że taki jest ciężki los rodzica, ani że Twoje dziecko jest „jakieś”. Mocno wierzę, że współpraca z dzieckiem jest możliwa. Nie dzięki jednej magicznej sztuczce, tylko dzięki kilku ważnym zmianom, które krok po kroku zmniejszają napięcie po obu stronach. O nich jest właśnie ten wpis.
Zanim przejdziemy do większych spraw, drobna, ale bardzo praktyczna wskazówka. Dzieci potrafią być tak pochłonięte zabawą, że prośba rzucona z kuchni czy z drugiego końca pokoju po prostu do nich nie dociera. To nie jest ignorowanie, tylko sposób, w jaki działa skupiona uwaga małego człowieka. Dlatego zanim uznasz, że dziecko „znowu nie słucha”, sprawdź, czy w ogóle cię usłyszało.
Podejdź bliżej, kucnij, dotknij delikatnie ramienia, poczekaj, aż na ciebie spojrzy, i dopiero wtedy powiedz, o co ci chodzi. Najlepiej jednym, krótkim zdaniem: „Obiad jest gotowy. Chcę, żebyś teraz przyszła do stołu”. Brzmi banalnie, ale w wielu domach już sama ta zmiana sprawia, że próśb do powtarzania jest mniej.
Kiedy zaczęłam prowadzić konsultacje indywidualne z rodzicami, zaskoczyło mnie, jak często pada zdanie: „dziecko mnie nie słucha”. Zastanowiłam się wtedy mocno, jak to jest u nas, i wydaje mi się, że nigdy nie poskarżyłam się na żadne z moich dzieci, że „mnie nie słucha”. Rzadko myślę po prostu w takich kategoriach i myślę, że duży wpływ na to ma podejście do dzieci RIE, w którym ćwiczę się, odkąd zostałam mamą.
I uwaga, to wcale nie znaczy, że moje dzieci zawsze robią to, o co proszę! To znaczy, że świadomie wybieram inny język, którym opisuję rzeczywistość, żeby nie tworzyć etykietek i nie pogłębiać problemów. Wolę myśleć: „dziecko z jakiegoś powodu nie zrobiło tego, o co prosiłam”. Skupiam się na tu i teraz i bardzo staram się unikać uogólniania.
Jeśli rodzic mówi lub myśli o dziecku, że jest wredne, złośliwe, leniwe albo nigdy nie słucha (a niestety słyszałam nieraz takie określenia), to utrwala etykietkę i przyczynia się do zaognienia sytuacji. W głowie dorosłego powstaje konkretny, negatywny obraz dziecka. I w głowie dziecka też, bo ono doskonale czuje, co się o nim myśli, nawet jeśli nikt nie mówi tego na głos. A z takim obrazem w tle każda kolejna prośba zaczyna się od napięcia, oczekiwania oporu i nastawienia na walkę.
Jeśli wybierzesz inny język, to:
Zamiast oceny opisz to, co się wydarzyło, tak jakby opowiadał to ktoś z boku.
Taki opis od razu obniża emocje i pokazuje, co tak naprawdę jest problemem.
Ciekawość jest zdecydowanie lepszym punktem wyjścia niż złość, bo prowadzi do szukania przyczyny, a nie winnego.
Od neutralnego opisu można przejść do szukania pomocy i rozwiązań. Możesz zadać sobie kilka pytań:
Nie. I chcę to mocno podkreślić, bo kiedyś po moim newsletterze na ten temat jedna czytelniczka napisała, że dla niej takie podejście brzmi jak ciężka orka oraz nadmierne rozkminianie, dlaczego dziecko czegoś nie zrobiło. Przecież niektóre rzeczy po prostu się robi (np. jak odniesienie talerza po śniadaniu). I że ciągłe tłumaczenie dziecka zmęczeniem czy złym humorem nie jest dobre.
Doskonale tę wątpliwość rozumiem! Jejku, jak ja bym chciała, żeby dzieci zawsze z automatu robiły to, co trzeba, i koniec. Wiem też, że mogę je do tego zmusić, zagrozić czymś albo krzyknąć. I to mi się oczywiście też zdarza, kiedy zmęczenie sprawia, że puszczają mi nerwy. Ale wtedy, nawet jeśli zrobią to, o co prosiłam, nie czuję się z tym w porządku. Nie chcę bowiem budować współpracy na krzyku, przymusie i groźbie, bo nasza relacja jest dla mnie zbyt cenna, by ją tak nadwyrężać. Zmuszając dziecko do czegoś, często szybko osiągamy efekt, ale zwykle jest on krótkotrwały, a przy okazji oddala nas od dziecka. Podejście, które proponuję, wymaga więcej cierpliwości i wysiłku, ale efekty są trwalsze i nie odbywają się kosztem relacji, a nawet ją wzmacniają.
I to podejście wcale nie oznacza rezygnowania z wymagań. Oczywiście zawsze istnieje ryzyko nadmiernego wyręczania. Kiedy się spieszymy, my, dorośli, wszystko zrobimy szybciej. Na przykład raz-dwa podniesiemy piżamkę z podłogi, zamiast poczekać, aż dziecko wróci i zrobi to samo. Uczenie trwałej współpracy wymaga zgody na wolniejsze tempo. Ja nieustannie muszę się stopować, żeby czegoś nie zrobić za dzieci.
I tutaj, by nie popaść w nadmierne pomaganie dziecku, stosuję uważną obserwację oraz minimalną interwencję – dwa ważne narzędzia podejścia RIE. W praktyce, kiedy dziecko nie zrobiło tego, o co proszę, podejmuję jedną z trzech decyzji (staram się zaczynać od dwóch pierwszych):
Najtrudniej jest zawsze wtedy, kiedy rodzic utknie w „zawieszeniu” – czyli niby wymaga, ale bez przekonania, i sam nie wie, czy chce postawić na swoim. Dzieci świetnie wyczuwają taką niepewność i wtedy ich opór rośnie. Jasna decyzja, nawet jeśli to decyzja o odpuszczeniu, daje dziecku dużo więcej poczucia bezpieczeństwa.
Naprawdę bardzo rzadko chodzi o brak dobrej woli dziecka. Najczęściej za brakiem współpracy stoi jedna z tych rzeczy (albo kilka naraz):
Czego lepiej unikać:
Mała scenka z życia: wyobraź sobie czwartek wieczór, czterolatek układa tor dla autek, a ty chcesz, żeby poszedł się kąpać, bo rano trzeba wstać do przedszkola. Zamiast wołać z łazienki, siadasz na chwilę obok malucha i mówisz: „Ale długi tor! Za chwilę idziemy do kąpieli. Możesz jeszcze puścić jedno auto”. Auto zjeżdża, a ty mówisz: „Teraz kąpiel. Chcesz iść sam, czy pomóc ci wstać?“. Jeśli pojawia się protest, nie wchodzisz w dyskusję, tylko przyjmujesz złość i spokojnie prowadzisz dziecko do łazienki. Bierzesz je za rękę, mówiąc na przykład to: „Tak bardzo byś chciał się jeszcze bawić. Rozumiem, to trudne czasami zakończyć zabawę. Już czas na kąpiel.”
Jeśli masz wrażenie, że to samo wraca dzień po dniu, sama reakcja w danej chwili nie wystarczy. Wtedy warto spojrzeć szerzej.
Nawyki zamiast ciągłych przypomnień. Niektóre sprawy najłatwiej rozwiązać, budując nawyk. Na przykład odnoszenie talerza po posiłku to rzecz, z której warto zrobić automatyczny nawyk. Jeśli chcesz, by dziecko to robiło, to wymaga to na początku wspólnej pracy i przypominania.
Jasne zasady. Dzieci, szczególnie te małe, dużo lepiej funkcjonują, kiedy wiedzą, co i w jakiej kolejności się dzieje. Rutyna i proste ustalenia („najpierw piżama, potem czytanie”) eliminują wiele okazji do negocjacji.
Narady rodzinne, czyli szukanie rozwiązań razem z dziećmi. Z dziećmi mniej więcej od czwartego, piątego roku życia, a czasem nawet z trzylatkami, świetnie sprawdza się spokojna rozmowa przy stole o problemie, który się powtarza. Cała rodzina robi burzę mózgów i poszukuje rozwiązań do przetestowania.
Obserwacja zamiast zgadywania. Kiedy trudności są codziennością i naprawdę nie wiesz, skąd się biorą, spróbuj przez dwa-cztery tygodnie krótko zapisywać, kiedy pojawił się kryzys, ile dziecko spało, ile było ekranów, ruchu i czasu z rodzicem. Po kilku tygodniach często widać zależności, których na co dzień, w zmęczeniu i pośpiechu, po prostu nie zauważamy.
„Na złość” to kolejna etykietka, która mocno podnosi temperaturę. Dziecko, które w trudnym momencie się śmieje, ucieka czy odpyskuje, najczęściej nie planuje zrobić nam przykrości, tylko nie radzi sobie z napięciem. To nie znaczy, że takie zachowanie jest w porządku i że nie stawiamy granicy. Znaczy tylko, że łatwiej ją postawić spokojnie, gdy nie traktujemy tego jako osobistego ataku na nas.
Jeśli w trudnych sytuacjach pojawia się bicie, zajrzyj do wpisu Dziecko bije rodzica – jak reagować. A jeśli zastanawiasz się, czym zastąpić kary, polecam też tekst o wychowaniu bez kar.
Nikt nie jest idealny, ani my, ani nasze dzieci. Budowanie współpracy to proces, a nie coś, co wydarza się z dnia na dzień. Czasem stoi za nim jedna prosta zmiana, czasem cierpliwe szukanie przyczyny, a czasem po prostu spokojne powtarzanie tych samych kroków przez wiele tygodni. Mam nadzieję, że ten wpis pomoże ci spojrzeć na wasze trudne momenty trochę łagodniej, ale też z większą pewnością siebie.
Jeśli moje podejście Cię zainteresowało i chcesz je pogłębić, możesz zapisać się niezobowiązująco na listę oczekujących na moją nową książkę (przedsprzedaż w grudniu). Piszę w niej właśnie o tym, jak stawiać dziecku granice spokojnie, bez kar i krzyku, kiedy je stawiać, a kiedy odpuścić, i co robić, gdy mimo wszystko wciąż jest trudno. Znajdziesz w niej wiele przykładów z codzienności.
A jeśli chcesz porozmawiać o swojej konkretnej sytuacji, zapraszam na konsultację indywidualną. Daj znać, co u was najbardziej nie działa, chętnie pomogę.
Zostańmy w kontakcie
Jeżeli ten tekst dał Ci choć jedną myśl, która trochę rozjaśnia codzienność z dzieckiem, będzie mi bardzo miło spotkać się z Tobą też poza blogiem.
Na Instagramie, Facebooku, YouTubie i w newsletterze dzielę się krótkimi, konkretnymi podpowiedziami o dzieciach, emocjach, granicach, samodzielnej zabawie i rodzicielstwie w duchu RIE.
Bez presji czy oceniania. Za to z dużą ilością szacunku do dziecka i do rodzica.
Pozostańmy w kontakcie:
Dodaj komentarz